EAPN Euskadik bildutako 2024ko PGDIaren adierazle nagusien arabera, Euskadik pobrezia larriagoa eta gabezia materiala areagotu ditu 2024an.
Desberdintasun orokorreko datu batzuek hobekuntza txiki bat erakusten badute ere, txostenak ohartarazten du etxekoen unitate kalteberenen bizi-baldintzak nabarmen okertu direla.
Pobrezia erlatiboa % 17,8 da, 2022an erregistratutako % 16,5aren gainetik eta 2020an erregistratutako maila berean. Hala ere, daturik kezkagarriena pobrezia larriarena da, bi urtean % 4,9tik % 6,4ra igaro baita. Bildutako serie osoko baliorik altuena da, 2008an erregistratutako % 3,1eko balioaren oso gainetik.
Pobreziaren edo gizarte-bazterketaren arriskua neurtzen duen AROPE adierazleak ere gora egin du. 2024an % 20,6ra iristen da, eta 2022an, berriz, % 19,5era. Horrek esan nahi du Euskadiko bost pertsonatik bat pobrezia- edo bazterkeria-arriskuan dagoela. Osagaien artean, gabezia materialaren igoera nabarmentzen da bereziki, % 4,7tik % 6,7ra igo baita, serieko aurreko erregistro guztiak gaindituz.
Gainera, datuek erakusten dute enplegua ez dela nahikoa izaten ari gizartearen narriadura geldiarazteko. Lan-intentsitate txikia ia ez da aldatzen, % 7,8tik % 7,9ra igaro baita, baina pobrezia-arriskua eta gabezia materiala areagotu egiten dira. Bilakaera horren arabera, erosteko ahalmena galduko da, eta oinarrizko premiak betetzeko zailtasun handiagoak izango dira.
PGDI metodologiak joera hori berresten du. Benetako pobrezia % 4,0tik % 6,1era igo da 2022an eta 2024an; metatze-pobrezia, berriz, nabarmen igo da, % 0,2tik % 1,9ra. Azken adierazle horrek aurreztearekin, ondarearekin edo familiek ezustekoei aurre egiteko duten gaitasunarekin lotutako arazoak islatzen ditu.
Lurraldeen arabera, Bizkaia da eremurik kaltetuena. 2024an, mantenu-pobreziaren, metatze-pobreziaren eta benetako pobreziaren tasarik handienak ditu. Benetako pobrezia % 6,9koa da Bizkaian, eta Araban eta Gipuzkoan, berriz, % 5,8koa eta % 4,9koa, hurrenez hurren. Eskualde-mailan, egoerarik larrienak Debabarrenean, Ezkerraldean eta Bilbon daude. Debabarrenak % 10,6ko pobrezia erreala erregistratu du, Ezkerraldeak % 9,7koa eta Bilbok % 7,7koa.
Diru-sarrerak bermatzeko sistemak funtsezko tresna izaten jarraitzen du, baina datuek erakusten dute 2022an baino estaldura-gaitasun txikiagoa dagoela. Sistemak artatutako biztanleria % 75,5etik % 63,6ra jaitsi da, eta artatzen ez den biztanleria, berriz, % 36,4ra igo da. Gainera, sistemari esker pobreziatik ateratzen diren pertsonen ehunekoa % 45,29tik % 33,85era jaisten da.
Oro har, PGDI 2024k errealitate kezkagarri bat marrazten du: Euskadik ez du hainbeste desberdintasunaren hedapen orokorra bizi, baizik eta pobreziaren areagotzea talde ahulenetan. Adierazle erantsi batzuk hobetzeak ez du eragozten pobrezia-modu larrienek pisua irabaztea eta baliabide gutxien dituzten pertsonen eta etxekoen unitateen gaineko presioa handitzea.