Euskadi, 2025.
2025ean, EAPN Euskadik “Ahotsak eta loturak: Peer Support ikuspegia eta horrek gizarte-politiketan duen eragina aztertuz (2. fasea)” proiektua garatu du, Eusko Jaurlaritzaren Ongizate, Gazteria eta Erronka Demografiko Sailaren laguntzarekin.
Abiapuntua argia izan zen: gizarte-kalteberatasuneko egoeran dauden pertsonen parte-hartze eraginkorraren sustapenean aurrera egitea, kideen arteko laguntza aztertuz esku-hartzearen dimentsio inklusiboa indartzeko, autonomia indartzeko eta jakintzak eta esperientziak aitortzeko eta legitimatzeko lotura horizontalak sortzeko gai den ikuspegi metodologiko gisa.
2024an egindako lehen hurbilketa teoriko baten ondoren, 2025ean txosten zabalago bat bultzatu zen, osagai enpiriko eta kontraste-osagai bat duena. Horretarako, landa-lan kualitatibo bat egin zen: 12 elkarrizketa egin zitzaizkien 16 profesionali, hiru eztabaida-talde erabiltzaileekin (bat emakumez soilik osatua) eta profesionalen eta erabiltzaileen arteko topaketa partekatu bat. Gainera, ikuspegi hori osorik edo zati batean txertatzen duten gertuko esperientzien mapaketa zabaldu zen, txostenean garatzen diren ekimen zehatz batzuetan sakonduz.
Proiektuaren ondorioen arabera, ikaskuntza oso zehatzak egingo dira gizarte-erakunde eta -entitateei orientabideak emateko, modu planifikatu, iraunkor eta kalitatezkoan aurrera egiteko moduari buruz. Ideia nagusien artean, hauek nabarmenduko ditugu:
- Teminologia ez ezaguna: “parekoen arteko laguntza” terminoa ez da oso ezaguna, baina antzeko praktika asko daude jada (elkarrekiko laguntza, mentoriak, erabiltzaileen boluntariotza, parte hartzeko espazioak).
- Ikuspegi eraldatzailetzat hartzen da: profesionalek eta erabiltzaileek beren balio erantsia azpimarratzen dute, autonomia, autoestimua, ahots propioa eta parte-hartzea indartzen baitituzte.
- Egiturarik gabe, erre edo urtu egiten da: baliabideak (denbora, finantzaketa, koordinazioa eta gainbegiratzea) eta esparru argiak (rola, mugak, konfidentzialtasuna, zaintza emozionala eta etengabeko prestakuntza) eskatzen ditu.
- Erresistentziak gaizki planifikatutako esperientzietatik etorri ohi dira: plangintzarik gabeko “izena” erabiltzen denean (rol mugagabea, prestakuntzarik eza, itxaropen irrealak edo erabilera instrumentala), mesfidantza handitzen da; horregatik, funtsezkoa da erresistentziak elkarrizketarekin, prestakuntzarekin eta kalitate-irizpideekin lantzea.
- Harreman-, komunitate- eta genero-dimentsioa funtsezkoa da: espazio seguruak, zaintza-harremanak, komunitatearen eraikuntza eta bakardadearen murrizketa, genero-ikuspegiarekin eta ikuspegi intersekzionalarekin batera, baldintzak dira ikuspegiak desberdintasunik ez sortzeko.
Oro har, txostenak planteatzen du parekoen arteko laguntza ez dela bazterreko gehigarri gisa ulertu behar, baizik eta eredu parte-hartzaileagoetarako bide estrategiko gisa, eskubideetan oinarritutakoa eta gaitasunetan oinarritutakoa, erakundeen eta hirugarren sektorearen erantzunkidetasuna eskatzen duena.
Ondorio horietatik abiatuta, proiektuak proposamenak egiten dizkie erakunde publikoei eta gizarte-erakundeei.
Erakundeetara bideratutakoen artean, honako hauek planteatzen dira:
- Politiketan, araudietan eta planetan (gizarte-zerbitzuak, enplegua, osasuna, etxebizitza…) dagoen ikuspegia esplizituki aitortzea, parte hartzeko eta laguntzeko berariazko baliabide gisa.
- Parekoen figura (aitorpen ekonomikoa barne, hala dagokionean), prestakuntza, koordinazioa/gainbegiratzea eta zaintza- eta harreman-denborak barne hartzen dituen finantzaketa egokitua diseinatzea.
- Esperientzia pilotu ebaluagarriak eta eskalagarriak bultzatzea, gizarte-erakundeekin aliantzan, ebaluazio partaidetuarekin eta kalitate-adierazleekin.
- Parte hartzeko eta kontuak emateko espazio egonkorrak finkatzea, kideen arteko babesak presentzia sistematikoa izan dezan.
Txostenak, halaber, EAPN Euskadiren eta haren kide diren erakundeen rol estrategikoa indartzen du, ikuspegiaren garapena bultzatzeko, laguntzeko eta hari koherentzia emateko, erreferentzia-nodo, prestakuntza-espazio eta administrazio publikoekiko zubi gisa jardunez.
Azken txostena gaztelaniaz eta Proiektuaren ondorioen panel bisualak